Sława Isusu Chrystu! Jak Prawosławie objaśnia 4-te Przykazanie „Pamiętaj na dzień sobotni, abyś go święcił: sześć dni pracuj i wykonaj w nich wszystkie roboty twoje, ale w dzień siódmy sobota – Panu Bogu twemu.” Mam styczność z tzw. subotnikami i muszę mieć twarde argumenty :) Spasi Hospodzi. Aga

Sława na wieki!

Cerkiew rozumie to przykazanie całkowicie tradycyjnie, a więc jest to nakaz świętowania szabatu, który Bóg skierował do Izraelitów. Rozumiem jednak, że pytanie dotyczy recepcji tego przykazania w Chrześcijaństwie i tego dlaczego my Prawosławni świętujemy Niedzielę a nie Sobotę. Rzeczywiście Cerkiew od samego początku, a więc już od pierwszych lat po Zmartwychwstaniu Chrystusa przeniosła akcent „Dnia Świętego” z soboty na niedzielę. Jednakże nie była to zwykła zamiana dni, ale głęboka przebudowa całego sensu i teologicznej treści „Dnia Świętego”. Dla żydów szabat był przede wszystkim dniem odpoczynku na pamiątkę tego, iż „gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając” (Rdz 2,2-3).  Następnie w ciągu wieków do szabatowego odpoczynku dodano jeszcze nakaz studiowania Tory i rozmyślania nad Prawem. Jednakże to odpoczynek był główną treścią szabatu. Z czasem tradycja starszych dodała tak wiele nowych treści do pierwotnego szabatu, że niemalże całkowicie zniewoliła nimi człowieka. Już prorok Izajasz wołał „Przestańcie składania czczych ofiar! Obrzydłe Mi jest wznoszenie dymu; święta nowiu, szabaty, zwoływanie świętych zebrań… Nie mogę ścierpieć świąt i uroczystości” (Iz 1,13). Wypaczenie szabatu widać również w postępowaniu samego Jezusa, który często świadomie prowokował naruszając tradycję starszych odnośnie dnia siódmego (Por. Mt 12,1-4; Mt 12,10-12; Mk 2,27-28; Łk 6,9; J 5,9). Sam więc Chrystus podważa sposób obchodzenia szabatu, ale nie samą ideę. Niedziela, a więc pierwszy dzień po szabacie, gwałtownie nabiera na znaczeniu  od razu po Zmartwychwstaniu Mesjasza i od razu staje się dla chrześcijan „Dniem Pańskim” ustanowionym na pamiątkę zwycięstwa Chrystusa nad grzechem i śmiercią. Ap. Paweł pisze: „Niechaj więc nikt o was nie wydaje sądu co do jedzenia i picia bądź w sprawie święta czy nowiu, czy szabatu. Są to tylko cienie spraw przyszłych, a rzeczywistość należy do Chrystusa. (Kol 2,16-17).

O tym że niedziela była dniem świętym dla chrześcijan niech świadczą poniższe cytaty:

  1. „Wczesnym rankiem w pierwszy dzień tygodnia przyszły do grobu…” (Mk 16,20) Chrystus Zmartwychwstał w niedzielę.
  2. „Wieczorem owego pierwszego dnia tygodnia, tam gdzie przebywali uczniowie, gdy drzwi były zamknięte z obawy przed Żydami, przyszedł Jezus, stanął pośrodku i rzekł do nich: Pokój wam!” (J 20,19) Jezus po raz pierwszy po Zmartwychwstaniu objawia się uczniom właśnie w niedzielę.
  3. „W pierwszym dniu po szabacie, kiedy zebraliśmy się na łamanie chleba, Paweł, który nazajutrz zamierzał odjechać…” (Dz 20,7) Apostołowie zbierali się w niedzielę na „łamanie chleba” a więc Eucharystię.
  4. „Niechaj pierwszego dnia tygodnia każdy z was coś odłoży według tego, co uzna za właściwe, żeby nie zarządzać zbiórek dopiero wtedy, kiedy przybędę.” (1 Kor 16,2) Ap. Paweł zaleca regularne przeprowadzanie zbiórek na rzecz potrzebujących właśnie w niedzielę podczas spotkań eucharystycznych.

A teraz kilka fragmentów z wczesnochrześcijańskich tekstów pozabiblijnych traktujących o niedzieli:

  1. „Noe, wraz z innymi ludźmi w czasie potopu, to jest ze swoją żoną, trzema synami i żonami tych synów, tworzą liczbę osiem i są symbolem liczby ósmego dnia, w którym nasz Chrystus ukazał się po swoim zmartwychwstaniu, a który przez swą moc jest ciągle pierwszy” (św. Justyn Męczennik „Dialog z Żydem Tryfonem” II:138,1-2).
  2. Przykazanie zaś obrzezania, które nakazywało dnia ósmego obrzezać wszystkie dzieci, było figurą obrzezania prawdziwego, które nas obrzezało z błędu i niegodziwości przez Jezusa Chrystusa, Pana naszego, zmartwychwstałego pierwszego dnia w tygodniu. Pierwszy bowiem dzień tygodnia, aczkolwiek pierwszy z wszystkich dni, jest wprawdzie ósmy, jeśli się go liczy po wszystkich dniach cyklu tygodniowego, ale nie przestaje być równocześnie pierwszym” (św. Justyn Męczennik „Dialog z Żydem Tryfonem” I:41,4).
  3. „W dniu Pana, w niedzielę, gromadźcie się razem, by łamać chleb i składać dziękczynienie, a wyznawajcie ponadto wasze grzechy, aby ofiara wasza była czysta” (Didache 14:1).
  4. „Tak więc nawet ludzie żyjący dawniej w starym porządku rzeczy doszli do nowej nadziei i nie zachowują już szabatu, ale obchodzą Dzień Pański, w którym to przez Jezusa Chrystusa i przez śmierć Jego także i nasze życie wzeszło jak słońce” (św. Ignacy Antiocheński „Do Kościoła w Magnezji” 9:1).
  5. „Powiedziano jeszcze także: ‘Będziesz święcił [szabat] z czystymi rękami i z czystym sercem’ [por. Wj 20:8]. Gdyby zatem w obecnym świecie mógł jakiś człowiek, tylko dlatego, że jest czystego serca, święcić ów dzień, który Bóg uświęcił, my bylibyśmy całkowicie w błędzie. Oto jednak dopiero wtedy osiągniemy prawdziwy odpoczynek, by móc święcić, kiedy najpierw sami zostaniemy usprawiedliwieni (…) a Pan odnowi wszystkie rzeczy. Wówczas będziemy mogli święcić dzień siódmy, sami już uświęceni. Mówi im jeszcze: ‘Waszych świąt nowiu i szabatu nie mogę ścierpieć [Iz 1:13]’. Popatrzcie, co to znaczy: Nie te teraźniejsze szabaty są dla mnie przyjemne, lecz ten, który sam ustanowiłem i w którym doprowadziwszy wszystko do spoczynku uczynię początek dnia ósmego, to jest początek nowego świata. Dlatego też świętujemy z radością dzień ósmy [por. J 20:26]: w dniu tym Jezus powstał z martwych i ukazawszy się [uczniom] wstąpił od nieba”(List Barnaby 15:6-9)
  6. „A zatem dzień siódmy [sobota] ogłoszony został jako dzień odpoczynku oraz przez powstrzymanie się od zła stał się czasem przygotowania do dnia stanowiącego prapoczątek stworzenia świata [niedziela], stając się dla nas dniem odpoczynku, zaś istotowo to dzień samego początku świata (…) Od tego dnia świeci nam pramądrość i poznanie” (św. Klemens Aleksandryjski „Kobierce” VI:138,1-2).
  7. „Wynika więc stąd, że zniesienie cielesnego obrzezania i starego prawa dokonało się w swoim czasie, tak również okazało się, że przestrzeganie szabatu miało zakres tymczasowy” (Tertulian „Adversus Iudeos” 4).
  8. „Cóż więc sądzą [Żydzi] o zdaniu: ‘Będziecie zbierać przez sześć dni po kolei, a szóstego dnia zbierzecie podwójną ilość’? Okazuje się, że jako ‘szósty dzień’ wymieniony został ten, który poprzedza szabat, a który u nas zwie się ‘Parasceve’. Szabat zaś jest siódmym dniem. Pytam więc, którego dnia po raz pierwszy udzielono manny z nieba, i chcę porównać nasz dzień Pański z żydowskim szabatem. Otóż z Pism Bożych wynika, że po raz pierwszy manna została dana ziemi w dniu Pańskim. Jeżeli bowiem zgodnie ze słowami Pisma zbierano ją przez sześć dni po kolei, a potem przestano zbierać siódmego dnia, czyli w dzień szabatu, to nie ulega wątpliwości, że początek przypadł na pierwszy dzień, czyli na dzień Pański. Jeżeli zaś na podstawie Pism Bożych wiadomo, że w dzień Pański Bóg spuszczał mannę na kształt deszczu, a w szabat jej nie spuszczał, to niechaj Żydzi zrozumieją, że już wtedy nasza niebiańska niedziela została postawiona wyżej od żydowskiego szabatu i już wtedy wskazano, że w ich szabat nie zstępowała do nich żadna łaska Boża, że nie przyszedł do nich żaden chleb niebieski, którym jest słowo Boże. (…) Natomiast w nasz dzień Pański Pan zawsze zsyła mannę z nieba. Powiadam, że i dzisiaj Pan zsyła mannę z nieba!” (Orygenes „Homilia do Księgi Wyjścia” 7:5).
  9. „Umiłowani bracia z ludu [Izraela], którzy uwierzyliście. Odrzućcie więzy, jakimi chcecie się krępować. Mówicie, że szabat jest ważniejszy niż niedziela, gdyż Pismo mówi, że Bóg uczynił wszystko w sześciu dniach, a w siódmym dopełnił wszystkich swoich dzieł i uświęcił je. Pytam was zatem, co jest pierwsze: Alef czy Tau? [pierwsza i ostatnia litera alfabetu hebrajskiego] To co jest większe, jest początkiem świata. Tak też przez Mojżesza powiedział Pan, Bóg: Na początku uczynił Bóg niebo i ziemię, a ziemia była niewidzialna i bezkształtna. A potem dodaje: I był dzień jeden [wg LXX], choć nie było jeszcze siódmego. Co więc określimy jako większe: co już powstało i trwa, czy też co jeszcze się nie ukazało, ani nie zostało zapowiedziane na przyszłość? I jeszcze o coś innego was zapytamy: błogosławicie wasze ostatnie dzieci, czy pierworodne? Pismo mówi, że Jakub otrzymał błogosławieństwo pierworodnych (por. Rdz 27,19), a także: ‘Moim synem pierworodnym jest Izrael’ (Wj 4,22), oraz: ‘Każdy pierworodny męski potomek będzie błogosławiony przez Pana’ (por. Wj 34,19)” (Didaskalia VI:18,11-13)

Wiele jeszcze można by przytaczać tekstów o wyższości niedzieli nad sobotą, jednakże wydaje mi się, że najważniejszym argumentem, którego echo słychać we wszystkich przywołanych przykładach jest ten, że w historii ludzkości nie było ważniejszego i bardziej przełomowego wydarzenia niż niedziela 16 nisana 33 roku kiedy to „Chrystus powstał z martwych, śmiercią podeptał śmierć, i będącym w grobach życie dał” (troparion święta Paschy)

Na zakończenie polecam króciutką refleksję błogosławionej pamięci Władyki Jeremiasza odnośnie istoty świętowania niedzieli  https://www.youtube.com/watch?v=ENI3Xa7ZBzI

Kategorie: ks. Igor Habura, patrologia, Pismo Święte (egzegeza), tłumaczenia, wiara